Anh Sơn: Phát huy giá trị các di tích, danh thắng để phát triển du lịch
Anh Sơn - vùng đất trung du xứ Nghệ có bề dày truyền thống văn hóa và lịch sử. Điều đó được minh chứng bởi hệ thống di tích, danh thắng gắn với tên đất, tên người, những lễ hội, huyền tích đậm chất văn hóa vùng miền. Trong dòng chảy thời gian, truyền thống văn hóa ấy đã ngày một kết tinh, là nền tảng quan trọng góp phần vào phát triển của địa phương hôm nay và tương lai.
Theo thống kê chưa đầy đủ, huyện Anh Sơn hiện có 62 di tích văn hóa, lịch sử cùng với nhiều danh thắng, tạo thành quần thể chứa đựng giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể hết sức phong phú, đầy tiềm năng cho phát triển du lịch, vừa đáp ứng nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Có thể nêu một vài ví dụ như: Di tích đền Cửa Lũy ở xã Hoa Sơn, được xây dựng cách đây hơn 600 năm, thờ phụng những người có công với dân, với nước trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Hiện nay đền đang được nhân dân tôn tạo, giữ gìn, trở thành nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh. Người dân địa phương tự hào coi đây là một minh chứng rõ nhất cho bề dày lịch sử của mảnh đất này.

Trong hệ thống di tích của huyện, do thời gian, nhiều di tích đã xuống cấp cần đưa vào danh sách kịp thời tôn tạo, nâng cấp, khai thác để phát huy giá trị văn hóa - lịch sử  trong thực hiện định hướng phát triển của huyện Anh Sơn, dù các di tích đó đã được đón nhận bằng công nhận của Nhà nước các cấp, gắn với lịch sử đấu tranh của quê hương, dân tộc và đời sống tâm linh, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của quê hương đất nước.

Đó là Hiệu Yên Xuân - một di tích lịch sử, là nơi chứng kiến tinh thần yêu nước đầu thế kỷ 20 của người dân nơi đây; là địa điểm thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Anh Sơn. Đó là có đình Yên Phúc, địa chỉ đỏ trong phong trào Xô - viết 30 - 31, được xây dựng từ thời hậu Lê, nay còn một phần di tích được UBND xã Phúc Sơn chuyển về làm nhà truyền thống của xã. Tại xã Thọ Sơn có đền thờ Trương Hán - tức Trương Công Hán, một vị đầu mục địa phương đã giúp Bình Định Vương Lê Lợi tuyển thêm quân sĩ, cung cấp lương thảo và ngựa chiến. Sau khi Trương Hán mất, xét thấy công lao to lớn của ông, vua Lê Thái Tổ đã ban sắc phong và cho lập đền thờ, hàng năm, con cháu và nhân dân địa phương tế lễ tại đền vào dịp 16/5 âm lịch. Do sự tàn phá của thời gian, đền đã xuống cấp, phải dỡ bỏ vào năm 1990, nhưng di tích của đền vẫn còn, cùng các loại đồ thờ tự, tế khí…

Cuối năm 2012, UBND xã Thọ Sơn đã tổ chức phục dựng lại đền, nơi đây trở thành điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh  của nhân dân địa phương. Và nhiều nữa các di tích như đền Cửa Lũy ở xã Hoa Sơn; Đền Uy Minh Vương Lý Nhật Quang ở xã Vĩnh Sơn đã được phục dựng. Một số nhà thờ họ tiêu biểu như: Nhà thờ Nguyễn Hữu ở xã Vĩnh Sơn đã được công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh năm 2010, Nhà thờ họ Bùi Lê, Lê Quốc ở xã Tường Sơn, họ Nguyễn Đình ở xã Vĩnh Sơn... cũng là những di tích lịch sử quan trọng, đủ điều kiện làm hồ sơ xếp hạng di tích. Ngoài ra, tại xã Tào Sơn có đền Sát Hải đại vương Hoàng Tá Thốn mà trước đây, hàng năm vào dịp đầu Xuân thường tổ chức lễ hội đua thuyền… cũng là một di tích văn hóa lịch sử cần được phát huy.

Lễ hội “Uống nước nhớ nguồn” Nghĩa trang Việt - Lào - Anh Sơn.

Với hệ thống di tích lịch sử phong phú, giàu ý nghĩa, cùng với tiềm năng, điều kiện tự nhiên vùng trung du có rừng sinh quyển, có đồng bào dân tộc ít người sinh sống, có đặc sản chè Gay nổi tiếng thơm ngon đã đi vào tâm thức người dân,… những năm qua Anh Sơn đã tích cực kêu gọi các dự án đầu tư phát triển du lịch. Một trong những dự án có tính khả thi và hiệu quả như Dự án Du lịch sinh thái Sông Giăng - bản Vều, khi trở thành hiện thực, sẽ là điểm nhấn cho du lịch của huyện và của vùng miền Tây Nghệ An.

Với lợi thế là địa danh thuộc Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An được UNESCO đưa vào danh sách, tour du lịch này sẽ thu hút khách tham quan bằng những trải nghiệm thú vị của núi rừng, sự đa dạng sinh học và nét văn hóa độc đáo của cộng đồng đồng bào các dân tộc sinh sống trên địa bàn. Tại trung tâm huyện là Nghĩa trang quốc tế Việt - Lào, nơi yên nghỉ của gần 11 ngàn liệt sỹ trong cả nước đã hy sinh anh dũng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, hàng năm đây là nơi tổ chức Lễ hội “Uống nước nhớ nguồn”, là nơi đồng bào, đồng chí hành hương trở lại chiến trường xưa đi tìm đồng đội, nơi tri ân, giáo dục truyền thống cho các thế hệ tiếp nối trong cả nước.

Ngoài ra, Dự án Bảo tồn văn hóa các dân tộc, phát triển làng nghề phục vụ du lịch, đầu tư phát triển nghề dệt thổ cẩm tại bản Bộng, xã Thành Sơn sẽ mang lại cho du khách những thú vị khi hòa mình trong không gian sống mang bản sắc của đồng bào dân tộc Thái. Bên những nếp nhà sàn, du khách được tận mắt ngắm các công đoạn dệt thổ cẩm, thưởng thức ẩm thực độc đáo, chọn những món quà thổ cẩm tinh xảo mang về làm quà…

Bà con dân tộc Thái ở huyện Anh Sơn trong ngày vui mừng lúa mới. 

Có thể nói, trong nền kinh tế thị trường sôi động, sự kết hợp hài hòa giữa các quần thể danh thắng, di tích phong phú và tiềm năng tự nhiên hấp dẫn, nếu bảo tồn, phát huy và khai thác tốt,  Anh Sơn sẽ trở thành một trong những điểm đến toàn diện, hấp dẫn của miền trung du xứ Nghệ.